Κυριακή, 31 Ιανουαρίου 2016

Η γερμανική κατοχή στη Θεσσαλονίκη

Στη μελέτη της Σωτηρίας Σταυρακοπούλου με τίτλο Η γερμανική κατοχή στους πεζογράφους της Θεσσαλονίκης εξετάζεται η σχέση μεταξύ Ιστορίας και Λογοτεχνίας, όχι όμως θεωρητικά, αλλά μέσα από την παράθεση αποσπασμάτων από το έργο πέντε δημιουργών. Τεσσάρων του “κύκλου της Διαγωνίου” (Ντίνος Χριστιανόπουλος, Γιώργος Ιωάννου, Περικλής Σφυρίδης, Τόλης Καζαντζής) και ενός της παράδοσης του “εσωτερικού μονολόγου” (Νίκος Μπακόλας).

Οι αφηγήσεις των συγγραφέων αφορούν γνωστά και άγνωστα κεφάλαια της νεότερης Ιστορίας, όπως οι διωγμοί των Εβραίων, ο από λάθος βομβαρδισμός των δυτικών συνοικιών της Θεσσαλονίκης από Άγγλους, η σφαγή στον Χορτιάτη, η συνέχιση της δράσης της φασιστικής οργάνωσης Τρία Έψιλον (“Εθνική Ένωσις Ελλάς”) κατά τη διάρκεια της Κατοχής, η αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων και η απελευθέρωση.

Οι σκληρές συνθήκες διαβίωσης που επέβαλαν οι κατακτητές, η αρνητική ιστορική συγκυρία, η ακραία φτώχεια, η πείνα, τα συσσίτια και μερικές άλλες καταστάσεις που περιγράφονται λεπτομερώς από τους συγγραφείς, που έζησαν στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής, προκαλούν στον αναγνώστη, άθελά του, συνειρμούς που συνδέουν, μέσω ενός παράξενου νήματος λέξεων και εικόνων, τη σχετικά μακρινή εκείνη περίοδο με τη σημερινή Ελλάδα που ζει μία βαθιά οικονομική κρίση.

Και ένα απόσπασμα από την εισαγωγή του βιβλίου:

"Γεννιέται, ασφαλώς, το ερώτημα τι μπορεί να προσφέρει η διά της μνήμης αναβίωση των ιστορικών/κοινωνικών γεγονότων της Κατοχής, που οι παραπάνω συγγραφείς πέρασαν στη λογοτεχνία, πέρα από την αισθητική απόλαυση που προσφέρει πάντα ένα καλό λογοτεχνικό βιβλίο. Πιστεύω πως συμπληρώνει την "επίσημη" ιστορία, που γράφεται ακολουθώντας επιστημονική μέθοδο και αφορά συνήθως τους πρωταγωνιστές και δημιουργούς των γεγονότων. Είναι, θα έλεγα, επιστημονικά ψυχρή καταγραφή, ενώ η λογοτεχνική αναβίωση των γεγονότων είναι πάντα συναισθηματικά φορτισμένη. Αναφέρεται σε προσωπικές ή ατομικές περιπτώσεις απλών ανθρώπων που γράφουν τη "μικροϊστορία" της εποχής. Κι εδώ βρίσκεται η αξία της: συμπληρώνει την "επίσημη" ιστορία και καταφέρνει, μέσα από τη συγκίνηση που προκαλεί στον αναγνώστη, να κάνει το παρελθόν ολοζώντανο παρόν."

Σωτηρία Σταυρακοπούλου, Η γερμανική κατοχή στους πεζογράφους της Θεσσαλονίκης, Μαλλιάρης παιδεία, Θεσσαλονίκη 2015.