Παρασκευή, 24 Αυγούστου 2012

Η αλήθεια της μοναξιάς
 
[Σταυρακοπούλου Σωτηρία, Αχ, Ελλάδα, σ’ αγαπώ, μυθιστόρημα, εκδ. Βιβλιοπωλείον της «ΕΣΤΙΑΣ», Αθήνα 2012]

Άνθρωποι της διπλανής πόρτας, οικονομικοί μετανάστες, διανοούμενοι, ένας διπλωμάτης, αφηγούνται κεντρικά γεγονότα της ζωής τους σε έναν αόρατο ακροατή, που με τη σειρά του γίνεται έμμεσα ο αφηγητής που θα μεταφέρει στον αναγνώστη του βιβλίου τις αδιάφορες με πρώτη ματιά ιστορίες τους. Όλοι μιλούν σε πρώτο πρόσωπο, με ύφος αρκετά ουδέτερο αλλά και αρκετά ομοιόμορφο, σχεδόν χωρίς συναίσθημα, δίνοντας την εντύπωση ότι γράφουν προσεκτικά τη βιογραφία τους ή ότι απολογούνται για τις επιλογές του βίου τους. Οι περισσότεροι θεωρούν ότι περιγράφουν καλύτερα τον εαυτό τους όταν μιλούν για τους άλλους, αφού σε μεγάλο βαθμό ετεροκαθορίζονται. Μέσα από το βλέμμα των εννέα αφηγητών δημιουργείται μία πολυσυλλεκτική εικόνα της σύγχρονης Ελλάδας. Μπορούμε να δούμε το βιβλίο είτε ως παζλ, όπου η κάθε αφήγηση αποτελεί ένα κομμάτι, είτε ως διαδοχικές εικόνες, ανεξάρτητες μεταξύ τους. Ο τρόπος ανάγνωσης και η οπτική ή ο χαρακτήρας του αναγνώστη θα ανασύρουν από το μυθιστόρημα κάποια από τα στοιχεία της εσωτερικής του δομής και συνοχής ενοποιώντας το περιεχόμενο ή αφήνοντάς το κατακερματισμένο.
 
Οι αφηγήσεις είναι συνήθως γραμμικές ως προς τον χρόνο, με πολύ πυκνή παράθεση γεγονότων και χωρίς καθόλου ανάλυση των λεγομένων ούτε από τη συγγραφέα ούτε από τους ίδιους τους αφηγητές. Η συγγραφέας αποθέτει έξω από το βιβλίο τις γνώσεις της για τη λογοτεχνία και παρόλο που προτιμά την παραδοσιακή ρεαλιστική γραφή, γράφει ένα σύγχρονο μυθιστόρημα. Η δομή του βιβλίου είναι τέτοια που ο αναγνώστης δεν οδηγείται ούτε αφήνεται να παρασυρθεί σε μία μονόπλευρη θεώρηση και θέαση, όπως γίνεται συνήθως στα μυθιστορήματα. Υπάρχουν αντικρουόμενες αφηγήσεις για τα ίδια θέματα (κάτι που μου θύμισε τους Κεκαρμένους του Νίκου Κάσδαγλη). Η έννοια αλήθεια προσαρμόζεται κατά περίπτωση στην οπτική του καθενός και στον τρόπο που αντιλαμβάνεται ή ερμηνεύει τα γεγονότα. Πλανάται όμως, πάνω από το βιβλίο, το φάντασμα μιας αλήθειας που είναι κοινή για όλους: πρόκειται για την αλήθεια της μοναξιάς, της απόγνωσης, της φτώχειας και των υπαρξιακών αδιεξόδων. Πρόκειται για την αλήθεια των ανθρώπων που γίνονται, ή που είναι από τότε που γεννήθηκαν, έρμαια του πεπρωμένου. Έτσι, το βιβλίο, πέρα από τις αρετές της αφήγησης, έχει κυρίως ανθρωπιστικό προσανατολισμό.

Ο τρόπος και η ποιότητα γραφής, η συμπύκνωση των πληροφοριών, η τεκμηρίωση των γραφομένων, η ειλικρίνεια, η απουσία εξωλογοτεχνικών σκοπιμοτήτων και διδακτισμών, καθώς και η λογοτεχνική αυτονομία του βιβλίου, καθιστούν την συγγραφέα μία από τις σημαντικότερες γυναικείες φωνές στην πεζογραφία της Θεσσαλονίκης σήμερα.

Το παζλ των αφηγήσεων συνθέτει μία αληθοφανή και τεκμηριωμένη εικόνα της Ελλάδας των τελευταίων τριάντα χρόνων, με τις συλλογικές εμμονές, τη λογική του συμφέροντος και του κέρδους, την κοινωνία που μεταμορφωνόταν σιγά σιγά σε ζούγκλα, την έλλειψη πολιτικής σκέψης, την αφέλεια, την επιφανειακή κρίση για τους άλλους, και με τον «μέσο άνθρωπο» που από πρωταγωνιστής στον μικρόκοσμό του μεταμορφώθηκε, μέσα σε λίγες δεκαετίες, πρώτα σε παρατηρητή της ζωής των άλλων και στη συνέχεια σε παρατηρητή της δικής του ζωής. ΔΣ